Türk Mektupları 4: Engizisyon Nostaljisi

Meşhur antropolog Marvin Harris’in cadı avları üzerine yazdıkları ne kadar da tanıdık. İnsan Harris’in yazdıklarını okudukça buram buram memleket havasını içine çekmekte… Yurt dışında yaşayıp da memleket özlemi içinde olanlara bu çalışmayı tavsiye ediyorum. 1 Öğrenciyken Avrupa’da erken modern zamanlarda 500 bin kişinin cadılık davalarında yargılandığı iddiasına gülüp geçerdim. Ama yazılı kaynaklar gerçekten de bu sayılarda yargılanmanın olduğu yönünde gibi. Hepsi cadıların yakılmasıyla sonuçlanmasa da bu sayıda insanın bir şekilde cadı sorgucularının tezgâhından geçtiklerini gösteriyor. Peki, bir kişinin cadı olduğu nasıl anlaşılıyordu?

Burada onu “afişe eden”, diğer insanlarda, kalabalıkta, yığında olmayan bazı özelliklerdi. Mesela fazla zeki olması, fazla güzel olması, çok soru sorması, kara kedi beslemesi, vücutta bazı izler vb. Genelde cadı hakkında önce çevredekiler dedikodu çıkarmaktaydı. Günümüzde ümran ilerlediği için bu vazifeyi sosyal medya yerine getirmekte. Dedikodu ve gıybet yeterli kıvama erişip de bunlar Engizisyoncuların kulaklarına kadar ulaştıklarında soruşturma ekipleri devreye girmekteydi. Soruşturma yapanlar elbette cadılıkla itham edenler ve edilenler arasında acaba arazi-tapu meselesi mi var gibi fuzuli işlerle vakit kaybetmeden, cadılıkla suçlananları sorguya almaktaydılar. Sorgular insan vücudu ve iskelet sisteminde köklü değişikliklere yol açan mekanik aletlerle yapıldığı için de suçlananlar kendilerine dönük ithamları fazlasıyla kabul etmekte gönüllü davranmaktaydılar.

Öyle ki sorguda cadı olduğunu reddedip de etkin pişmanlıktan yararlanmayan yok gibiydi. Ama kişinin kendisinin cadı olduğunu itiraf etmesi de etkin pişmanlıktan yararlanması için yetmiyordu. Bir insan tek başına cadı olamayacağına göre başka cadıları da ele vermeliydi. Cadılar belirli günlerde Sabbat denilen toplantılar yapıp, birlikte havaya yükselip uçmaktaydılar. Doğal olarak bir cadı yakalandığında iyi niyetinin bir göstergesi olarak diğerlerin de yakalatmalıydı. Bu tür davalarda kişinin aldığı cezayı kanunlar değil sorgudaki tavrı belirler. Birkaç isim veren pişmancı kendisine dönük ithamların bir kısmından kurtulabileceğini umabilirdi. Ne kadar isim verirse de o kadar iyi bir insan olduğuna kanaat getirileceği var sayılabilirdi. Sonuçta bu 500 bin sayısına bu şekilde ulaşıldığı anlaşılıyor. Bazı iyi niyetli pişmancılar ölmüş yakınlarını ihbar ederek en azından hayatta olanları korumaya çalışmışlarsa da engizisyoncular bu taktiği yutmuyorlardı.

Onlara kanlı canlı kurbanlar gerekmekteydi.
Else Gwinner adlı bir kadın Engizisyon sorgularına haftalar boyunca direnmesiyle meşhurdu. Ekim 1601’de başlayan davasında tüm suçlamaları reddetti. Bir hafta süren işkence sonucunda şeytanla ilişki içinde olduğunu itiraf etti. Ardından itirafını geri alıp işkence sona ersin diye yalan söylediğini 1 Marvin Harris, İnekler, Domuzlar, Savaşlar ve Cadılar, Kültür Bilmeceleri, çev.Fatih Gümüş, İmge, Ankara 1995. beyan etti. Sorgucuların aklına Else’nin kızını da tutuklamak geldi. Kıza yapılan işkence sonucu kız kendisinin ve annesinin cadı olduğunu itiraf etti. Hatta çalıştığı fırında ekmekten maya ve un çaldığını bile söyledi. Aralık ayı geldiğinde Elise halen suçlamaları bir kabul bir reddediyordu. Başparmakları ezildi, vücuduna ağırlıklar bağlanıp askıya alındı. En sonunda uçarak Sabbat toplantısına katıldığını itiraf etti. Sabbat toplantısı denilince sorgucuların gözleri parladı.

Zaten dertleri ona başka isimleri söyletmekti. Elise önce bir iki isim verdi, sonra ifadesini geri çekti. Böylece sorgucuları bir kez daha hayal kırıklığına uğrattı. 21 Aralık 1601’de bu “verimsiz” sorgudan yorulmuş olan sorgucular Elise’yi yakarak cezalandırdılar.
YAZAR: Ulaş Töre SİVRİOĞLU